Vrste meda; Manuka, medljikovac, borov i voćni med: šta se zaista krije iza naziva koje viđamo na teglama?
Kada pomislimo na med, većina nas najpre pomisli na bagremov, lipov ili livadski med. Međutim, poslednjih godina na pijacama, sajmovima hrane i u prodavnicama zdrave hrane sve češće se mogu pronaći proizvodi pod nazivima medljikovac, šumski med, voćni med, planinski med, manuka med ili borov med.
Neki od ovih naziva označavaju posebne vrste pravog pčelinjeg meda, dok su drugi tradicionalni proizvodi koji, uprkos nazivu, ne nastaju radom pčela. Upravo zato mnogi potrošači nisu sigurni šta zapravo kupuju.
Da bismo bolje razumeli razlike, potrebno je najpre objasniti kako se med klasifikuje.
Kako se med klasifikuje?
Prema poreklu, med se najčešće deli na:
Nektarne medove
Nastaju od cvetnog nektara i obuhvataju:
- bagremov med
- lipov med
- suncokretov med
- kestenov med
Medljikovce
Nastaju od medne rose, a ne od cvetnog nektara.
Poliflorne medove
Nastaju od nektara više biljnih vrsta i obuhvataju:
- livadski med
- voćni med
- mnoge vrste planinskog meda
Upravo iz ove raznovrsnosti potiču nazivi koji često zbunjuju kupce.
Medljikovac – med koji ne nastaje od cvetova
Kada pomislimo na med, obično zamišljamo pčele koje posećuju cvetove i sakupljaju nektar. Međutim, medljikovac nastaje na potpuno drugačiji način.
Pčele sakupljaju mednu rosu, odnosno slatku supstancu koja se nalazi na granama i lišću drveća. Mednu rosu najčešće proizvode lisne vaši i drugi insekti koji se hrane biljnim sokovima.
Od te sirovine pčele proizvode med koji se po sastavu značajno razlikuje od klasičnih cvetnih medova.
Naučne analize pokazuju da medljikovac često sadrži:
- više minerala,
- više složenih ugljenih hidrata,
- više polifenola,
- izraženiju antioksidativnu aktivnost.
Karakterističan je po tamnoj boji, intenzivnom ukusu i bogatijem mineralnom sastavu. Zbog toga se često smatra jednom od nutritivno najzanimljivijih vrsta meda.
Šumski med – naziv koji često zbunjuje
Mnogi potrošači veruju da je šumski med posebna vrsta meda, slično kao bagremov ili lipov. U stvarnosti, naziv šumski med najčešće opisuje poreklo meda, a ne biljnu vrstu.
Šumski med može biti:
- med od šumskog bilja,
- medljikovac,
- kombinacija nektara i medne rose.
Zbog toga dva proizvoda sa istim nazivom mogu imati potpuno različit ukus, boju i sastav.
Ako želite da saznate više o poreklu meda, najbolje je da pitate proizvođača od kojih biljnih vrsta ili izvora je med nastao.
Voćni med – da li sadrži voće? Da li spada u posebne vrste meda?
Jedna od najčešćih zabluda jeste da voćni med predstavlja med sa dodatim voćem.
U većini slučajeva to nije tačno.
Pravi voćni med nastaje od nektara cvetova voćaka kao što su: jabuka, kruška, šljiva, trešnja, višnja, kajsija, breskva.
Pošto voćke cvetaju u isto vreme, pčele obično posećuju više vrsta voćaka tokom jednog perioda paše. Zato se ovakav med najčešće svrstava među poliflorne medove.
Karakteriše ga:
- svetlija boja,
- prijatna cvetna aroma,
- blag ukus.
Sadržaj polifenola i drugih bioaktivnih jedinjenja može značajno varirati u zavisnosti od zastupljenih voćnih vrsta i područja proizvodnje.
Planinski med – bogatstvo planinske flore
Planinski med nije posebna biljna vrsta meda.
Ovaj naziv označava med proizveden na višim nadmorskim visinama, gde pčele posećuju veliki broj različitih samoniklih biljaka.
Zbog bogatstva flore planinski med često ima složeniju aromu i raznovrsniji sastav od medova proizvedenih u područjima sa manjom biljnom raznovrsnošću.
Međutim, pošto ne postoji jedinstvena „planinska biljka“, sastav planinskog meda može značajno varirati od jedne planine do druge.
Manuka med – najpoznatiji specijalni med na svetu
Kada se govori o specijalnim vrstama meda, nijedan nije stekao toliku popularnost kao manuka med.
Proizvodi se na Novom Zelandu i u pojedinim delovima Australije od nektara biljke Leptospermum scoparium, poznate kao manuka.
Njegova posebnost povezuje se sa visokim sadržajem metilglioksala (MGO), jedinjenja koje doprinosi njegovoj antimikrobnoj aktivnosti.
Zbog toga je manuka med predmet brojnih naučnih istraživanja koja proučavaju njegov potencijal u:
- zarastanju rana,
- oralnom zdravlju,
- zaštiti kože,
- lokalnoj kontroli mikroorganizama.
Važno je naglasiti da se najveći deo ovih istraživanja odnosi na medicinski standardizovane proizvode na bazi manuka meda, a ne na svakodnevnu konzumaciju.
Zanimljivo je da je manuka med jedan od retkih medova koji se rutinski ocenjuje prema sadržaju specifičnih bioaktivnih jedinjenja. Zato se na ambalaži često nalaze oznake poput UMF ili MGO koje potvrđuju njegov kvalitet i autentičnost.
Borov med – med ili sirup?
Borov med je možda najbolji primer kako isti naziv može označavati dva potpuno različita proizvoda.
Borov med na Balkanu
U Srbiji, Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori pod nazivom borov med najčešće se prodaje tradicionalni proizvod dobijen kuvanjem:
- mladih borovih izdanaka,
- vode,
- šećera ili meda.
Iako podseća na med po boji i gustini, ovaj proizvod ne proizvode pčele.
Prema savremenim propisima o kvalitetu meda, on se ne smatra medom već sirupom ili proizvodom na bazi borovih izdanaka.
To ne umanjuje njegov značaj u tradicionalnoj ishrani, ali je važno razumeti da nije reč o pčelinjem medu.
Pravi borov med postoji
Zanimljivo je da u Grčkoj i Turskoj zaista postoji pravi borov med.
On nastaje kada pčele sakupljaju mednu rosu sa borova i zbog toga pripada grupi medljikovaca.
Takav med karakterišu:
- tamnija boja,
- bogat mineralni sastav,
- visok sadržaj antioksidanasa,
- manja slatkoća u odnosu na većinu cvetnih medova.
Krem med – nije posebna vrsta meda
Mnogi potrošači smatraju da je krem med industrijski proizvod ili da sadrži dodatke. U stvarnosti, kvalitetan krem med sadrži samo jednu sirovinu – med.
Dobija se kontrolisanim procesom kristalizacije tokom kojeg nastaju veoma sitni kristali.
Rezultat je: glatka tekstura, lako mazanje, sporije stvaranje krupnih kristala.
Njegova nutritivna vrednost ostaje praktično ista kao kod klasičnog meda.
Med u saću – najbliže prirodi
Med u saću nije posebna vrsta meda, već način na koji se prodaje.
Pošto nije prošao proces vrcanja, mnogi ga smatraju najautentičnijim oblikom meda.
Pored meda, potrošač dobija i prirodnu voštanu strukturu koju su izgradile pčele.
Brzi vodič: šta se krije iza naziva na tegli?
| Naziv | Da li je pravi med? | Kako nastaje? |
|---|---|---|
| Medljikovac | Da | Od medne rose |
| Šumski med | Najčešće da | Od šumskog bilja ili medljike |
| Voćni med | Da | Od cvetova voćaka |
| Planinski med | Da | Od različitog planinskog bilja |
| Manuka med | Da | Od cveta manuke |
| Borov med (Balkan) | Ne | Sirup od borovih izdanaka |
| Borov med (Grčka/Turska) | Da | Medljikovac sa borova |
| Krem med | Da | Poseban način kristalizacije |
| Med u saću | Da | Med u prirodnoj voštanoj strukturi |
Mit ili istina? Najčešće zablude o medu
Kristalisan med je pokvaren
Mit.
Kristalizacija je prirodan proces koji se javlja kod većine vrsta meda. Neke vrste, poput bagremovog meda, kristališu sporo, dok suncokretov med ili med od uljane repice mogu kristalisati veoma brzo.
Tamniji med je uvek kvalitetniji
Delimično tačno.
Tamniji medovi često sadrže više polifenola i minerala, ali kvalitet zavisi i od porekla, načina proizvodnje i čuvanja.
Borov med je uvek pčelinji med
Mit.
Na Balkanu je najčešće reč o sirupu od borovih izdanaka, dok je u Grčkoj i Turskoj reč o pravom pčelinjem medu.
Svi medovi imaju isti sastav
Mit.
Sastav meda zavisi od biljke, geografskog porekla, klimatskih uslova i načina proizvodnje. Razlike između pojedinih vrsta mogu biti veoma velike.
Zaključak
Svet meda mnogo je složeniji nego što se na prvi pogled čini. Iza naziva koje viđamo na teglama kriju se proizvodi različitog porekla, sastava i načina nastanka. Dok su medljikovac, manuka med ili voćni med posebne vrste pravog pčelinjeg meda, borov med koji se tradicionalno prodaje na Balkanu zapravo je sirup od borovih izdanaka.
Razumevanje ovih razlika može pomoći potrošačima da donesu informisan izbor i da bolje upoznaju jednu od najstarijih i najzanimljivijih namirnica koje čovek koristi hiljadama godina.
Saznajte šta nauka kaže o medu, da li je med samo zamena za šećer?
